Only connect

 
Δυστοπία ο Ε.Μ. Φόρστερ;; Σίγουρα αυτός ήταν ο λόγος που ο Καβάφης αραίωσε ακόμα περισσότερο την ούτως ή άλλως ψυχρή αλληλογραφία μαζί του! Φυσικά δεν μπορούμε να ξέρουμε τι συνέβη – δυστυχώς, από μία σκοπιά, αφού καθετί που αφορούσε τον Καβάφη είχε μεγάλο ενδιαφέρον – ξέρουμε όμως ότι οι σύγχρονοι αναγνώστες θα κρίνουν αυτή την δυστοπία όπως της αρμόζει, γιατί χρονικά, έφτασε ως εμάς στην κατάλληλη περίοδο, εκείνη που αναδεικνύει όλα τα αρώματά της. Συνδεθείτε αμέσως από τις θεϊκές μηχανές σας, αραχτοί και βολεμένοι στο βολικό δωμάτιο σας, για να μάθετε περισσότερα!
 
«Μιλάς λες και κάποιος θεός έφτιαξε την Μηχανή» φώναξε ο άλλος. «Πιστεύω πως προσεύχεσαι σε αυτήν, όταν δεν νιώθεις καλά. Άνθρωποι την έφτιαξαν, μην το ξεχνάς ποτέ. Σπουδαίοι άνθρωποι, αλλά άνθρωποι. Η Μηχανή είναι πολύ σημαντική, αλλά δεν είναι το παν. Σε αυτή την πλακέτα βλέπω κάτι σαν εσένα, αλλά δεν βλέπω εσένα. Μέσα από αυτό το τηλέφωνο ακούω κάτι σαν εσένα, αλλά δεν ακούω εσένα. Γι' αυτό θέλω να έρθεις. Να έρθεις και να καθίσεις μαζί μου. Να με επισκεφτείς για να κοιταχτούμε πρόσωπο με πρόσωπο και να μιλήσουμε για τις ελπίδες μου».
 
Αυτή η νουβέλα του Φόρστερ απεδείχθη το καλύτερο δυστοπικό κείμενο που έχω διαβάσει. Εννοείται ότι δε θέλω να μειώσω τα μεγάλα βιβλία του είδους, αλλά αυτό το συγκεκριμένο αποφεύγοντας τον «σκόπελο» των πολύπλοκων κόσμων που δημιουργούν οι άλλες δυστοπίες, χτυπάει αμέσως στο ψαχνό με την διαυγή και εύστοχη οπτική του. Οι άνθρωποι πλέον ζουν σε κυψελοειδή απομονωμένα δωμάτια κάτω από την επιφάνεια της Γης, η Μηχανή τούς εξασφαλίζει τα πάντα. Όλη μέρα επικοινωνούν με τους φίλους τους μέσω πλακετών (τάμπλετ;) και παρουσιάζουν διάφορες αμφιλεγόμενες διαλέξεις σε όσους θέλουν να τις ακούσουν. Η ζωή τους είναι εστιασμένη στο πνευματικό στοιχείο, συνεχώς παράγουν ασαφείς ιδέες (σαθρές και μουντές όπως το τεχνητό φως που τις γεννάει), μακριά από την άμεση εμπειρία. Φαλακροί και ξεδοντιάρηδες ζουν προφυλαγμένοι από την μολυσμένη εξωτερική επιφάνεια της Γης και μετακινούνται μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις, με κάτι τεράστια αερόπλοια, βίντατζ κατάλοιπο αλλοτινών πολιτισμών. Η Μηχανή τούς φροντίζει, τους παρέχει ακόμα και Ευθανασία όταν ζητηθεί. Αλλά γιατί να ζητηθεί, καλά δεν περνάνε όλοι; Με τον καιρό οι άνθρωποι την υπηρετούσαν με αυξημένη αποτελεσματικότητα και μειωμένη νοημοσύνη.
 
Ο Κούνο καλεί την μητέρα του Βάστι να τον επισκεφτεί στο Βόρειο ημισφαίριο όπου βρίσκεται για να της μιλήσει από κοντά για την άμεση εμπειρία του. Φαίνεται ότι η Μηχανή δεν είναι το παν. Επίσης, ενίοτε οι Μηχανές σταματούν. Βλάσφημη σκέψη, το ξέρω. Αν, όμως; Σε κάθε περίπτωση, ήταν εξαιρετικά ευφυής η επιλογή του να ονομάσει το κεντρικό σύστημα ελέγχου των ανθρώπων απλώς «Μηχανή», δηλαδή να του προσδώσει τον κατεξοχήν συμβολικό τεχνικό όρο. Με αυτό τον τρόπο εξασφάλισε την ταύτιση των μελλοντικών αναγνωστών της νουβέλας, οι οποίοι πιθανότατα θα αναγνώριζαν στην καταπίεση της Μηχανής την ενδεχόμενη καταπίεση που θα ασκούσε η όποια Μηχανή στη δική τους εποχή. Όταν λοιπόν η Μηχανή σταματά, μαζί με εκείνο το γλυκό και εκμαυλιστικό βουητό της, επέρχεται ο τρόμος... ο τρόμος της σιωπής. Παύει η «επικοινωνία» και οι άνθρωποι είναι αναγκασμένοι να βγουν από τα κελιά τους αναζητώντας την άμεση εμπειρία. Το κείμενο είναι συμβολικότατο και σίγουρα, διαβάζοντάς το, θα σας γεννηθούν ωραίες ιδέες που θα νιώσετε την ανάγκη να επικοινωνήσετε μέσω «διαλέξεων» στους φίλους σας... όπως κάνω εγώ τώρα από το δωματιό μου προς τα δωμάτια όλων σας! 
 

 
Ένα ακόμα πλεονέκτημα της νουβέλας του Φόρστερ είναι το γεγονός ότι η Μηχανή δεν αποτελεί τον φανερό καταπιεστικό Εξουσιαστή άλλων δυστοπιών, αλλά προσιδιάζει περισσότερο στον φιλικό σύμβουλό μας, έναν ουτοπικό φύλακα Άγγελο που χαιρόμαστε που τον έχουμε πάνω από τα κεφάλια μας. Οι άνθρωποι επιζητούν την εύνοια της Μηχανής και νιώθουν ευτυχισμένοι. Μια αλληλουχία σκέψεων και προβληματισμών που θα μας φέρει αναπόφευκτα αντιμέτωπους με το ερώτημα: πώς γίνεται η Τεχνική να έχει αυτονομηθεί, ενώ οι άνθρωποι είναι αυτοί που ευθύνονται για την εξέλιξή της; Δε ξέρω πόσο μακριά ή κοντά είναι η νουβέλα του Φόρστερ σε σχέση με το παρόν μας (ή καλύτερα, πόσο μακριά ή κοντά είναι το παρόν μας, με τη νουβέλα του Φόρστερ!), σίγουρα όμως όποιος την διαβάσει, θα την απολαύσει ολοκληρωτικά, καθότι πέραν όλων των άλλων είναι και καλογραμμένη.
 
Η έκδοση είναι πολύ όμορφη και το χαρτί της μυρίζει υπέροχα – καιρό είχα να το επισημάνω αυτό σε κάποιο βιβλίο. Το εξώφυλλο βγάζει μάτι... κυριολεκτικά, αν το κοιτάξεις για πολλή ώρα! Εμένα όμως μου άρεσε αυτή η ψυχεδελική σπειροειδής φάση που ταιριάζει γάντι στη πλοκή του βιβλίου. Η μετάφραση είναι του Γιώργου Λαμπράκου και είναι εξαιρετική, συνοδευόμενη από ένα κατατοπιστικό επίμετρο του ίδιου. Ξεκολλάτε, μην διαβάζετε μηχανικά από την οθόνη του δωματίου σας αυτά που γράφω, ξεχυθείτε στο βιβλιοπωλείο να αγοράσετε το βιβλίο του Φόρστερ – άμεση εμπειρία! 
 
    Το μεσημέρι η Βάστι κοίταξε για δεύτερη φορά τη Γη. Το αερόπλοιο περνούσε πάνω από μια ακόμη οροσειρά, αλλά η Βάστι δεν την καλοέβλεπε γιατί είχε σύννεφα. Από κάτω της, γκριζόμαυροι βραχώδεις όγκοι συμφύρονταν αδιακρίτως. Είχαν φανταστικά σχήματα: ένας από αυτούς έμοιαζε με καταβεβλημένο άνδρα.
   «Καμιά ιδέα εδώ» μουρμούρισε η Βάστι και έκρυψε τον Καύκασο πίσω από το μεταλλικό στόρι.
  Το βράδυ κοίταξε ξανά. Περνούσαν πάνω από μια χρυσαφιά θάλασσα στην οποία υπήρχαν πολλά νησάκια και μια χερσόνησος.
   Επανέλαβε: «Καμιά ιδέα εδώ», και έκρυψε την Ελλάδα πίσω από το μεταλλικό στόρι.
 
Υ.Γ. 2666 Το «Only connect...» αποτελούσε το μότο στο βιβλίο του Φόρστερ, «Επιστροφή στο Χάουαρντς Εντ». Σύμφωνα με μια σημείωση του μεταφραστή.

9 σχόλια:

  1. Καταλαβαίνω πόσο ενδιαφέρον είναι το βιβλίο, αλλά και πόσο τρομακτικοί είναι οι συνειρμοί αλλά και οι συγκρίσεις με την εποχή μας. Έτσι συνδεδεμένοι καθώς είμαστε όλοι, σκεφτείτε να μας αποσυνδέσουν από όλα, απροειδοποίητα, κάποια στιγμή. Ποιο θα ήταν άραγε το καλό ενδεχόμενο;



    ΟΙ ΜΗΧΑΝΕΣ ΜΟΥ (1972)

    Πώς αγαπώ τις μηχανές μου,
    πώς αγαπώ να τις κοιτάω
    κι αν θέλω κατιτί να κάνω,
    ένα κουμπί τους να πατάω.

    Πώς αγαπώ τις μηχανές μου,
    όλα ρολόι τώρα πάνε.
    Δεν έχω φίλους τι τους θέλω;
    Οι μηχανές πιο ωραία μιλάνε.

    Πώς αγαπώ τις μηχανές μου,
    αυτές με γέννησαν αλήθεια
    και βύζαξα απ’ αυτές το γάλα
    κι αυτές μου είπαν παραμύθια.

    Πώς αγαπώ τις μηχανές μου,
    κάθομαι μόνη μου στο σπίτι
    και στις οχτώ η ώρα ανάβω
    ηλεκτρικό αποσπερίτη.

    ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΓΓΕΛΑΚΗΣ

    https://www.youtube.com/watch?v=Un5hDbGSfNQ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Φανταστείτε μία παρέα ανθρώπων σ' ένα καφέ, να κοιτούν τα κινητά τους και αυτά τα ηλίθια ξαφνικά να αποσυνδεθούν οριστικά. Θα αναγκαστούν να μιλήσουν μεταξύ τους! Τραγικό, έτσι; :p

      Είναι έντονοι οι συμβολισμοί που δημιουργούνται, πράγματι. Αυτό που μου αρέσει είναι ότι αυτά τα «παρελθοντικά» (αλλά ταυτόχρονα και «μελλοντικά») βιβλία, είναι τόσο αποστασιοποιημένα που σε προβληματίζουν βαθιά χωρίς να γίνονται γκροτέσκα και ηθικοπλαστικά (τουλάχιστον σε αναγνώστες τόσο μακρινούς από την περίοδο που γράφτηκαν). Αν γραφόταν ένα βιβλίο για το «κακό ίντερνετ» του σήμερα, πιθανόν να φαινόταν γελοίο -- ειδικά αν ο συγγραφέας του είναι «disconnected»!!

      Υ.Γ. Φοβερό το ποίημα και ακόμα καλύτερη η μουσική εκδοχή του! Έχει και φυσαρμόνικα :)

      Διαγραφή
  2. Έχω την εντύπωση ότι οι άνθρωποι που τώρα δεν μιλάνε μεταξύ τους, δεν θα μιλήσουν σε καμιά περίπτωση, σα να είναι "προγραμματισμένοι". Eκτός και αν έρθει κάτι συγκλονιστικό, ώστε να γίνει restart στη ζωή τους και αναγκαστούν να δουν με άλλα μάτια τα πάντα.
    Μα τι λέω, η άφρων...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Χαχα μήπως έχετε «κρασάρει»;... το αναφέρω λόγω της αφροσύνης που θίξατε :p
      Στο τέλος θα μιλάμε με όρους ιντερνετικούς!

      Όπως είπε και ο Λίχτενμπεργκ, άλλος δυστ(ρ)οπικός με τον τρόπο του: «Καινούργιες ματιές μέσα από παλιές τρύπες»... άρα τίποτα δεν είναι απίθανο στον κόσμο που ζούμε!

      Διαγραφή
  3. Καλησπέρα,
    δεν έχω διαβάσει τίποτε από Forster, θα σπεύσω να το προμηθευτώ, πείστηκα απ΄οσα γράφεις.
    χαιρετώ Σουμέλα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ούτε εγώ έχω διαβάσει κάποιο άλλο δικό του, Σουμέλα. Κινούνται σε εντελώς διαφορετικό ύφος, απ' όσο γνωρίζω. Αν είχαμε διαβάσει άλλα δικά του, σίγουρα αυτό το δυστοπικό θα μας φαινόταν ευχάριστη «παρέκκλιση» -- τώρα που δεν έχουμε διαβάσει, απλώς τοποθετούμε τον Φόρστερ με άνεση και παρανόμως στους κορυφαίους της επιστημονικής φαντασίας, χωρίς να το ψάχνουμε περαιτέρω! Το σίγουρο είναι πως πρόκειται για διορατικό βιβλίο, θα το απολαύσεις :)

      Διαγραφή
  4. Παιδιά, ο Φόρστερ έχει γράψει Το πέρασμα στην Ινδία, Δωμάτιο με θέα και Επιστροφή στο Χάουαρντ Εντ. Και τα τρία είναι εκπληκτικά και έχουν γυριστεί σε ενδιαφέρουσες ταινίες.
    Βέβαια, είναι άλλου ύφους, όπως σωστά είπατε. (Η "κρασαρισμένη". Χαχαχα.)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Τα γνωρίζω αυτά, «κρασαρισμένη» Rosa, αλλά δεν επιχείρησα να διαβάσω τα βιβλία του ούτε να δω τις ταινίες που βασίστηκαν πάνω τους. Τον Φόρστερ τον προσέγγισα περισσότερο μέσω της αλληλογραφίας που διατηρούσε με τον Καβάφη -- και γενικότερα, με ενδιέφερε η σχέση αυτή με τον Καβάφη, καθώς πλέον ο Φόρστερ θεωρείται εκείνος που «ανακάλυψε» τον Καβάφη και του έδωσε την ώθηση για να κατακτήσει την φήμη που έχει σήμερα. Βέβαια, όλα αυτά είναι πολύ σχετικά και θα είχε ενδιαφέρον να διαβάσετε την αλληλογραφία τους για να δείτε τους λεπτούς συσχετισμούς. Για την ώρα αρκεστείτε σε μία επιστολή του Καβάφη με μία κριτική για «Το πέρασμα στην Ινδία»:


      10 Rue Lepsius
      Αλεξάνδρεα

      15 Οκτωβρίου 1929

      Αγαπητέ μου Forster,
      Η εν πλω επιστολή σας της 26ης Σεπτεμβρίου με έδοσε μεγάλην ευχαρίστησι.
      Η παραμονή σας εδώ ήταν πολύ σύντομη και χαίρομαι που διαβάζω ότι έχετε σκοπόν να έλθετε πάλιν στην Αλεξάνδρεια. Οι ώρες που ήταν δυνατόν να περάσουμε μαζί ήσαν τόσο λίγες: η φιλία μας απαιτεί περισσότερες. Τουλάχιστον μέσα σε αυτές τις λίγες ώρες είχα την δυνατότητα να σας εκφράσω τον μεγάλον θαυμασμόν μου για κείνο το ωραίο βιβλίον A Passage to India, να εκθέσω τους λόγους του θαυμασμού μου. Έχουν γίνει σύντροφοί μου, ήδη από το 1924: η κυρία Moore, ο Fielding, ο Aziz, η Adela, ο Heaslop, ο Ναγουάμπ Bahadur,ο McBryde. Πηγαίνω στη Λέσχη και ταράζομαι από «women and children» ρήματα. Είμαι στο σπίτι του Heaslop και ακούω, με επίγνωση, «red nine on black ten», που βεβαίως αφορά την πασιέντσα, αλλά είναι επίσης ενδεικτικόν για μια σταθερή απόφασι να απέχει κανείς από την ανούσια συνάφεια.--
      [...]

      Δικός σας πάντοτε,
      Κ.Π. Καβάφης

      Διαγραφή
  5. Αγαπητέ μου εν διαδικτύω (και όχι μόνον),

    Σας ευχαριστώ για την επιστολή του Καβάφη, που είναι λίαν ενδιαφέρουσα και πιστοποιεί του λόγου το αληθές για το εν λόγω βιβλίο του Φόρστερ.
    Μου αρέσουν γενικώς οι επιστολές -και ειδικώς του Καβάφη, καθώς και άλλων τινων-, προς τούτο και και η απάντησίς μου έχει επιστολική μορφή.

    Διατελώ εν τιμή
    Υμετέρα Rosamund,
    που ξεκίνησε για Rosebud και κατέληξε, όπως τη γνωρίζετε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Κουβεντολόι με μια μούμια!

Σημ: Εδώ λέγονται ιστορίες μόνο για αραχνιασμένα κρανία, οι "ψεκασμένοι" θα απομακρύνονται διακριτικά.